Con không chịu làm thói quen mới: ba mẹ nên thử gì trước?

Con không chịu làm thói quen mới, dù ba mẹ đã giải thích và nhắc nhiều lần. Đến giờ dọn đồ, con nói "để lát nữa"; đến giờ đọc sách, con quay đi. Trước khi kết luận con thiếu cố gắng, ba mẹ có thể nhìn lại việc mình đang yêu cầu: con cần bắt đầu ở đâu, vào lúc nào, và có cần người lớn làm cùng không?

Khi con không chịu làm thói quen mới, xem lại việc đầu tiên

"Dọn phòng cho gọn" nghe đơn giản với người lớn, nhưng gồm nhiều việc: nhặt đồ, phân loại, tìm chỗ cất. Ba mẹ hãy thử đổi thành một hành động nhìn thấy được, như "cất ba chiếc xe vào hộp". Đây là một gợi ý thực hành, không phải mức việc đã được nghiên cứu cho mọi bé.

Có thể hỏi con: "Con đang chưa biết cất ở đâu, hay con muốn chơi tiếp?" Nếu con chưa trả lời, ba mẹ làm mẫu một bước rồi quan sát. Mục đích là tìm chỗ vướng cụ thể, thay vì nhắc lại cả yêu cầu dài hơn.

Chọn một lúc rõ ràng để bắt đầu

Trong các nguồn ở trang cơ sở khoa học, thói quen được mô tả là liên kết giữa một hoàn cảnh quen thuộc và một hành động. Kế hoạch "nếu… thì…" giúp hành động dễ xảy ra hơn. Phần lớn bằng chứng đến từ người lớn; ở trẻ em, hiệu ứng khiêm tốn hơn và khác nhau theo việc.

Thay vì "hôm nay nhớ dọn đồ", ba mẹ thử câu: "Sau khi chơi xe xong, con cất xe vào hộp." Đặt hộp ở nơi con với tới và cùng con thử câu đó trong sinh hoạt thật. Nếu lúc ấy cả nhà đang vội, hãy chọn một lúc khác.

Làm cùng trước, rồi mới giảm nhắc

Nghiên cứu về hỗ trợ và rút hỗ trợ là cơ sở cho cách bắt đầu bằng làm cùng, chuyển sang nhắc, rồi để con tự làm. Tuy vậy, chưa có lịch giảm hỗ trợ chính xác cho thói quen hằng ngày của từng trẻ.

Ba mẹ có thể thử theo thứ tự này:

1. Làm cùng một lượt. "Mẹ cất chiếc này, con cất chiếc kia nhé."
2. Nhắc đúng bước đang thiếu. "Chiếc xe còn lại sẽ vào đâu?"
3. Chờ con thử. Khi con đã biết cách làm, dành một khoảng để con bắt đầu trước khi nhắc.

Nếu con vẫn cần giúp, quay lại làm cùng. Việc cần hỗ trợ hôm nay không phải lý do để tăng yêu cầu ngày mai.

Đừng thêm nhiều việc để bù

Các kỹ năng tự điều khiển phát triển dần suốt tuổi thơ. Nguồn hiện có gợi ý bắt đầu với một hoặc hai thói quen, nhưng không xác định số việc mới tối đa cho mọi trẻ. Khi một việc đang vướng, ba mẹ có thể giữ riêng việc đó thay vì thêm cả danh sách.

Cuối ngày, hỏi ngắn: "Hôm nay chỗ nào khó nhất?" Nếu con đã cất được một phần, ghi nhận đúng phần ấy: "Con đã bỏ xe vào hộp sau khi chơi." Nếu con chưa làm, chọn lại bước nhỏ cho lần sau. Có thể đọc thêm bài bắt đầu với ít thói quen để xem cách giữ kế hoạch vừa sức.

Trong KidHabit

Ba mẹ có thể giữ danh sách thói quen riêng cho từng con và viết tín hiệu "nếu… thì…" bằng lời của gia đình. Hãy bắt đầu bằng một việc cụ thể trong danh sách, rồi dùng phần duyệt của phụ huynh để xem việc con đã hoàn thành. Ứng dụng ghi nhận việc làm; quyết định điều chỉnh vẫn cần dựa vào quan sát của ba mẹ.

Giới hạn cần nói rõ: các gợi ý trên là cách thử từ những nguyên tắc có nguồn, chưa cho biết vì sao một bé cụ thể từ chối hay cách nào sẽ hợp với bé. Nếu việc này khiến gia đình lo lắng kéo dài, ba mẹ nên trao đổi với người có chuyên môn.

Bài viết mang tính thông tin, không thay thế tư vấn của bác sĩ, nhà tâm lý hay chuyên gia giáo dục.